Niewątpliwie błąd medyczny i powikłanie medyczne są pojęciami zasadniczo zbliżonymi; często błędnie używanymi naprzemiennie. Wynika to najpewniej z faktu, iż oba te pojęcia utożsamiane są z negatywnymi następstwami powstałymi w procesie leczenia. Natomiast zaznaczenie wyraźnej granicy między tymi pojęciami stanowi olbrzymie wyzwanie, z uwagi na brak ostrej definicji legalnej żadnego z nich. 

Co to jest błąd medyczny?

Błędem medycznym nazywamy działanie lub zaniechanie personelu medycznego sprzeczne z przyjętymi standardami wiedzy, które doprowadziło do wyrządzenia uszczerbku na zdrowiu, wskutek niedbalstwa, zaniedbania albo braku odpowiednich kompetencji. Najczęściej spotykane rodzaje błędów to między innymi: błąd diagnostyczny, polegający na niewłaściwym leczeniu lub jego braku, błąd techniczny przybierający postać pomyłki w trakcie operacji chirurgicznej, jak również błąd wynikający z zakażenia szpitalnego. 

Co to jest powikłanie?

Za powikłanie medyczne natomiast należy uznać prawdopodobne negatywne następstwo procesu leczenia, którego powstanie nie jest wynikiem niezachowania należytej stratności przez specjalistę medycznego. Wystąpić może nawet w wypadku prawidłowego leczenia, ma charakter statystycznie możliwy, ale nie zawsze możliwy do przewidzenia u konkretnego pacjenta. W takich sytuacjach najczęściej mamy do czynienia z sytuacjami w których dojdzie do zakażenia pooperacyjnego z uwagi na nieodpowiednią higienę lub pielęgnację, reakcja alergiczna na leki, wynikająca z braku wiedzy o nadwrażliwości na jakiekolwiek substancje, a także różnego rodzaju krwotoki pooperacyjne po bardziej inwazyjnych procedurach.

Już wprost z definicji niewątpliwie można wywnioskować, iż podstawowym kryterium odróżniającym te dwa pojęcia jest kwestia odpowiedzialności i zawinienia. W praktyce klinicznej błąd medyczny jest działaniem skutkującym przejściem odpowiedzialności na osobę wykonującą zabieg chirurgiczny lub ustalającą plan leczenia. Z kolei w przypadku powikłań medycznych wydawać by się mogło, że nie można lekarza pociągnąć do odpowiedzialności z ryzyko od niego już niezależne. Jednakże, istnieją sytuacje skutkujące brakiem wyłączenia odpowiedzialności – sytuacja w których na podmiocie medycznym ciąży obowiązek informacyjny względem pacjenta. 

Jakie można wyróżnić czynniki wpływające na ocenę odpowiedzialności, pozwalające dokonać adekwatną klasyfikację? 

Przede wszystkich oceniamy zgodność działań z aktualną wiedzą medyczną, w tym badamy standardy medyczne opracowane przez towarzystwa naukowe, protokoły medyczne i praktyki kliniczne. Niewątpliwie nie mniej istotnym jest przewidywalność i ryzyko powikłań, w szczególności czy powikłanie było znanym i opisanym ryzykiem, czy istniały przeciwwskazania do procedury, czy poprowadzono analizę poziomu ryzyka wystąpienia powikłania po zabiegu, a przede wszystkim, czy pacjent został odpowiednio poinformowany w zakresie poniesienia możliwego ryzyka, a zakres jego wiedzy pozwalał na podjęcie świadomej decyzji o poddaniu się zabiegowi lub leczeniu. Kolejnym elementem podlegającym ocenie jest działanie podjęte przez lekarza już po wystąpieniu potencjalnego ryzyka. Nawet w sytuacji, gdy prawdopodobieństwo wystąpienia ryzyka było skrajnie niskie, aczkolwiek wystąpiło, czas działania prowadzącego do zniwelowania problemu odgrywa kluczową rolę. Głównym kryterium w tym przypadku jest to, jak szybko lekarz rozpoznał problem, czy zostało podjęte natychmiastowe leczenie, a pacjent został poddany monitorowaniu. Kluczowe znaczenie ma to również w przypadku pacjentów, nie objętych pierwotnym ryzykiem, między innymi, gdy nawet pacjent ani podmiot profesjonalny nie posiadają wiedzy na temat istniejących alergii na jakąkolwiek z substancji leczniczych podawanych pacjentowi. 

Kwestia odpowiedzialności za błąd lekarski znajduje mocne ugruntowanie w bogatym orzecznictwie, czego wykazem jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12 lipca 2026 roku, w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt I ACa 57/16: 

„Lekarz odpowiada na zasadzie winy, którą można mu przypisać tylko w wypadku wystąpienia jednocześnie elementu obiektywnej i subiektywnej niewłaściwości postępowania. Element obiektywny łączy się z naruszeniem zasad wynikających z zasad wiedzy medycznej, doświadczenia i deontologii, i w jego ramach mieści się tzw. błąd lekarski, przez który rozumie się naruszenie obowiązujących lekarza reguł postępowania, oceniane w kontekście nauki i praktyki medycznej. Dlatego stwierdzenie błędu lekarskiego wyczerpuje zasadniczo tylko obiektywny element winy (z tym zastrzeżeniem, że są takie kategorie błędu lekarskiego, które będą wystarczające dla stwierdzenia winy także w ujęciu subiektywnym). Element subiektywny odnosi się do zachowania przez lekarza staranności, ocenianej pod kątem określonego wzorca, standardu postępowania, przy przyjęciu kryterium wysokiego poziomu przeciętnej staranności każdego lekarza jako jego staranności zawodowej. Odpowiedzialność lekarza powstanie zatem w wypadku „błędu w sztuce”. W nieodłącznym związku z określeniem podstaw odpowiedzialności lekarza pozostaje zjawisko określane mianem ryzyka medycznego. Nawet bowiem przy postępowaniu zgodnym z aktualną wiedzą medyczną i przy zachowaniu należytej staranności nie da się wykluczyć ryzyka powstania szkody. Pojęciem dozwolonego ryzyka jest objęte także niepowodzenie medyczne.”

Błąd medyczny to sytuacja, w której lekarz lub placówka odstępują od aktualnych standardów postępowania – np. błędnie diagnozują, pomijają konieczne badania, wybierają niewłaściwą metodę leczenia albo działają niestarannie – a to uchybienie pozostaje w związku przyczynowym ze szkodą pacjenta. Powikłanie natomiast to znane, typowe ryzyko danej procedury, które może wystąpić mimo prawidłowego leczenia i dochowania należytej staranności; mieści się w tzw. dozwolonym ryzyku medycznym. Kluczowe pytanie brzmi więc nie „czy doszło do niekorzystnego skutku?”, lecz „czy postępowano zgodnie ze sztuką i czy pacjent został rzetelnie poinformowany o ryzykach?”. W praktyce rozróżnienie opiera się na opiniach biegłych, którzy oceniają, czy doszło do uchybienia standardom, oraz czy to uchybienie wywołało skutek. Jeśli standardy naruszono – mówimy o błędzie; jeśli ich dochowano, a skutek mieści się w ryzyku zabiegu, mamy do czynienia z powikłaniem.